Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich tot een technologie die niet alleen economische waarde creëert, maar ook de wereldwijde machtsbalans beïnvloedt. Dat stelt Matthew Rodger, hoofdeconoom bij de vermogensbeheertak van L&G, in zijn blog.
Historisch gezien zijn technologische doorbraken en geopolitieke macht nauw met elkaar verbonden: van staal en buskruit tot de natuurkundige innovaties die de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog mede vormgaven. In de huidige terugkeer van realpolitik krijgt AI volgens Rodger een strategische lading die ook beleggers raakt die uitgaan van een stabiele, liberale wereldorde.
Wedloop tussen twee grootmachten
Hoewel AI zich wereldwijd snel verspreidt en in veel landen eigen taalmodellen zijn ontwikkeld, blijft de technologische voorsprong sterk geconcentreerd. De veronderstelling dat AI aan waarde verliest naarmate de technologie breder beschikbaar wordt, noemt Rodger misleidend: kwaliteit en reikwijdte verschillen sterk, en veel modellen zijn nog beperkt of gespecialiseerd. Onderzoek van Artificial Analysis laat zien dat, ondanks serieuze inspanningen van landen als Frankrijk en Zuid-Korea, vooral Amerikaanse en Chinese AI-modellen momenteel de prestaties domineren.
Die Sino-Amerikaanse dominantie hangt nauw samen met infrastructuur en rekenkracht. Volgens cijfers van epoch.ai beschikken de landen samen over net geen 90% van de wereldwijde AI-rekenkracht, terwijl Europa blijft steken rond 5%. Sinds de lancering van ChatGPT is die kloof verder toegenomen. De grootschalige investeringsplannen van grote technologiebedrijven in beide landen zullen deze machtspositie volgens Rodger verder verankeren. “Als er sprake is van een AI-wedloop, dan zijn het in de praktijk alleen China en de VS die meedoen.”
VS voorlopig koploper
De rivaliteit tussen China en de VS heeft het marktsentiment rond AI al eerder beïnvloed. De lancering van de Chinese DeepSeek-modellen, die tegen lagere kosten vergelijkbare prestaties leverden, zorgde vorig jaar voor een tijdelijke verkoopgolf in Amerikaanse techaandelen. Die schok bleek van korte duur. Rodger waarschuwt ervoor de directe dreiging van China voor de Amerikaanse AI-dominantie te overschatten. De VS beschikt over driekwart van de mondiale rekencapaciteit en de big techs blijven het tempo bepalen in nieuwe toepassingen, zoals AI-agenten voor programmeren, video en autonoom onderzoek. Chinese modellen scoren sterk op ranglijsten, maar missen volgens hem vaak de breedte en veelzijdigheid van hun Amerikaanse tegenhangers.
Tegelijkertijd beschikt China over structurele voordelen, waaronder een sterke positie in innovatieve hardware en ruime energiecapaciteit. China’s tekort aan geavanceerde chips vormt de enige wezenlijke belemmering voor duurzame dominantie op het gebied van AI. Het verlichten van het Amerikaanse energieknelpunt is vermoedelijk de belangrijkste drijfveer achter de deals die president Trump in mei in het Midden-Oosten sloot.
Escalatierisico neemt toe
Volgens Rodger wordt de geopolitieke betekenis van AI vooral zichtbaar als de technologische vooruitgang doorzet. “Krachtige AI kan niet alleen economische en technologische implicaties hebben, maar ook militaire en inlichtingensystemen ondersteunen. Een dergelijk systeem zou in seconden meer informatie kunnen verwerken dan menselijke analisten in eeuwen.”
Een aanhoudende en groeiende voorsprong van één land kan daarmee de mondiale machtsverhoudingen wezenlijk scheeftrekken. Als AI en geopolitieke macht steeds nauwer met elkaar verweven raken, neemt ook het risico op escalatie toe, doordat rivaliserende landen grotere risico’s kunnen nemen om een beslissende technologische achterstand te voorkomen.
Beleidsmakers staan daarmee voor een lastige afweging: het stimuleren van technologische concurrentiekracht, terwijl tegelijkertijd de risico’s van een onbeheersbare technologische wapenwedloop worden ingeperkt.
