De ontwikkelde markten zijn op dit moment allemaal in de ban van de vraag wie de verliezers van het AI-tijdperk zullen zijn. Allemaal? Toch niet: één markt toont zich immuun voor de twijfel: Japan. Japanse aandelen zetten in het spoor van de Topix sinds begin dit jaar een stijging neer van bijna 14% in yen, terwijl de Amerikaanse S&P 500 een licht verlies liet optekenen en de STOXX Europe 600 bleef steken op 5%. Over de afgelopen twaalf maanden is de kloof nog heel wat breder, met een sprong van 48% voor de Topix (44% in dollar) tegenover 13% tot 15% voor de S&P 500 of Europa. Dat stelt Alexis Bienvenu, fondsmanager bij La Financière de l’Échiquier (LFDE).
 Alexis Bienvenu |
Takaichi-effect
Maar er speelt ook een andere factor, die nog belangrijker is: het Takaichi-effect. Zij is premier sinds oktober 2025 en won op 8 februari overtuigend de vervroegde parlementsverkiezingen die ze zelf had uitgeroepen. Haar Liberaal-Democratische Partij heeft nu twee derde van de zetels in handen, een ongezien overwicht in de democratische geschiedenis van het land. Ze heeft de handen dan ook volledig vrij om een ambitieus programma op te tuigen, dat nog niet even alomvattend is als de Meiji-restauratie van 1868, maar niettemin de kiem van een economische boom in zich draagt.
De spil van dat programma is haar stokpaardje 'economische veiligheid', een concept dat inhoudt dat de economie in de eerste plaats de nationale soevereiniteit moet dienen. Het plan combineert een sterk nationalistische inslag met interventionisme en een vleug liberalisme (nodig om haar bondgenoten van de Partij voor Innovatie aan boord te houden) om een aantal grote speerpunten na te streven: kritieke toeleveringsketens veilig stellen, excelleren in zeventien strategische sectoren zoals halfgeleiders, AI en kwantumtechnologie, vitale energie- en telecommunicatie-infrastructuur beschermen. Tegelijk worden de diplomatieke banden aangehaald met Washington, New Delhi en Brussel om tegengas te geven tegen de Chinese ambities, onder meer door uitdrukkelijke steun uit te spreken voor Taiwan.
Hoe gaat het land al die ambities financieren? Eind 2025 werd een eerste reeks nieuwe overheidsuitgaven goedgekeurd voor meer dan 100 miljard euro oftewel circa 3% van het bbp. Beleggers betwijfelden aanvankelijk of dat wel een houdbare aanpak was, waardoor er even paniek heerste op de obligatiemarkten en de yen terrein verloor, maar toen de premier herhaalde een 'verantwoordelijke' financiële koers te zullen varen, bedaarden de markten. De dertigjaarsrente, die in januari naar 3,9% was geklommen in een sfeer die aan een 'Liz Truss-moment' deed denken, viel terug naar 3,4% en de yen sterkte weer aan tegenover de dollar.
Bruto staatsschuld
Japan geeft daarmee een signaal af dat andere landen met een hoge schuldenlast tot nadenken moet stemmen: de staatsschuld is pas problematisch als ze niet onder controle is. De bruto staatsschuld bedraagt in Japan weliswaar 230% van het bbp, maar volgt dankzij de inflatie en een beheersbaar begrotingstekort een dalende lijn sinds de piek van 260% in 2020. Die staatsschuld is voor 90% in handen van stabiele binnenlandse partijen en er staan aanzienlijke publieke financiële activa tegenover, waardoor de nettoschuld ongeveer 130% van het bbp bedraagt – vergelijkbaar met Italië of binnen afzienbare tijd Frankrijk, waarvan de nettoschuld jammer genoeg zo goed als gelijk is aan de brutoschuld.
Of de voorgenomen maatregelen op lange termijn doeltreffend zullen zijn, zal moeten blijken. Ze doen alvast een nieuwe wind waaien op de beurs en herstellen het vertrouwen van de bevolking van het land, dat aan de rand van de afgrond leek te staan. Het is dus mogelijk om zelfs oude naties die in verval lijken nieuw leven in te blazen – niet door wonderen te verrichten, maar door zowel de burgers als de markten van een ambitieus programma te overtuigen. Meiji deed het haar voor, waarom zou Takaichi het dan nu niet kunnen, en anderen morgen?
