Jarenlang leek Japan het bewijs dat een torenhoge staatsschuld zonder grote gevolgen kon blijven bestaan. Maar de combinatie van een zwakke munt, oplopende inflatie en hogere rente laat zien dat ook dit beleid uiteindelijk een prijs heeft. Volgens Optimix Vermogensbeheer beperkt dat risico zich niet tot Japan: ook andere grote economieën kampen met oplopende schulden en weinig ruimte om die terug te dringen. Tegen die achtergrond blijft Optimix licht onderwogen in aandelen en houdt het de rentegevoeligheid laag. Alternatieve beleggingen, zoals goud en marktneutrale hedgefondsen, bieden volgens de vermogensbeheerder in deze beleggingsomgeving extra houvast.
Japan gold lange tijd als een uitzondering. De staatsschuld bedraagt er inmiddels 204% van het bruto binnenlands product, terwijl de bevolking krimpt en sterke economische groei nauwelijks een uitweg biedt. Toch bleef die schuld jarenlang goed betaalbaar dankzij extreem lage rentes en nauwelijks inflatie.
Dat veranderde vanaf 2021. De inflatie liep op en pas in 2024 begon de Bank of Japan de rente te verhogen. De beleidsrente staat nog altijd op slechts 1%. Omdat Japanse staatsobligaties door hun lage rendement weinig aantrekkelijk waren voor beleggers, kocht de centrale bank jarenlang grote hoeveelheden schuld op. Inmiddels bezit zij ongeveer 49% van de Japanse staatsschuld. De rekening daarvan is vooral zichtbaar in de yen. Die verloor sinds 2021 bijna de helft van zijn waarde tegenover de euro.
Frankrijk baart meer zorgen dan de VS
Japan staat niet langer alleen. Ook in andere grote economieën lopen de schulden snel op. De Amerikaanse staatsschuld bedraagt volgens het IMF circa 125% van het bbp, die van Frankrijk ongeveer 118%.
Optimix maakt zich vooral zorgen over Frankrijk. De overheidsuitgaven zijn hoog, de economische dynamiek is beperkt en grote delen van de sociale uitgaven en pensioenen worden uit de lopende begroting betaald. Tegelijkertijd zijn de belastingen al relatief hoog. Met presidentsverkiezingen in april volgend jaar ligt politieke terughoudendheid voor de hand. Bezuinigingen leveren zelden stemmen op. Volgens Optimix kan de obligatiemarkt Frankrijk uiteindelijk toch dwingen pijnlijke keuzes te maken aan de uitgavenkant.
In de Verenigde Staten ligt het probleem meer bij de inkomsten. De economie draait goed, maar opeenvolgende belastingverlagingen drukken de belastingopbrengsten terwijl uitgaven, onder meer aan defensie, juist stijgen.
Inflatie houdt obligatiebeleggers nerveus
Daarbovenop komen factoren die voor vrijwel alle landen gelden. De oorlogen in Oekraïne en Iran houden energieprijzen hoog. Hogere olieprijzen werken door in productie, transport en consumentengoederen. Ook importheffingen en weersextremen vergroten de inflatiedruk. Optimix wijst op de verwachte sterke El Niño, die voedselprijzen kan opdrijven. Overstromingen en droogte maken oogsten bovendien onzekerder.
Voor obligatiebeleggers betekent dat een hogere risicopremie. Zolang die oorzaken niet verdwijnen, verwacht Optimix dat staatsobligaties onder druk blijven. De vermogensbeheerder houdt daarom al langere tijd weinig langlopende obligaties aan en kiest relatief vaker voor inflatiegerelateerde leningen. Een regelrecht faillissement van grote ontwikkelde landen acht Optimix niet waarschijnlijk. Een realistischer scenario is dat centrale banken opnieuw staatsobligaties gaan opkopen om de rente te drukken. Dat kan de financieringslast verlichten, maar heeft een keerzijde: geldontwaarding. Japan laat volgens Optimix zien hoe dat eruit kan zien.
Goud kan in zo’n omgeving een rol spelen. Het edelmetaal steeg afgelopen maand met 12% en profiteerde van de onrust op de obligatiemarkt.
Centrale banken tussen inflatie en groei
De vraag is ondertussen hoeveel centrale banken nog kunnen doen. Renteverhogingen werken vooral door de vraag af te remmen. Maar een belangrijk deel van de huidige inflatie komt juist van de aanbodkant, via energie, grondstoffen en voedsel.
Met een inflatie van 3,3% in zowel de eurozone als de Verenigde Staten twijfelen beleggers eraan of centrale banken voldoende grip hebben. Fed-voorzitter Kevin Warsh benadrukte in Jackson Hole dat de inflatie zich niet de goede kant op beweegt en dat 2% de doelstelling blijft. Ook de ECB houdt de mogelijkheid van verdere renteverhogingen open. Dat kan de korte rente verder opstuwen. Tegelijkertijd zou een geloofwaardige strijd tegen inflatie juist enige rust kunnen brengen aan de lange kant van de obligatiemarkt.
Aandelen voorlopig veerkrachtig
Opvallend genoeg heeft de hogere rente aandelen tot dusver nauwelijks geraakt. Sterke winstgroei compenseerde in augustus het negatieve effect van hogere kapitaalmarktrentes. Daarbij worden veel investeringen in kunstmatige intelligentie en datacenters gefinancierd uit winsten en kasstromen, waardoor bedrijven minder afhankelijk zijn van externe financiering. De rente is dus nog niet van doorslaggevend belang voor deze investeringen.
Voorlopig zijn de vooruitzichten voor de economie en bedrijfswinsten opperbest. De oplopende rente op staatsobligaties kan er op termijn wel toe leiden dat beleggers in de marge weer meer in obligaties gaan beleggen. Optimix houdt voorlopig vast aan een kleine onderweging in aandelen en een lage rentegevoeligheid. Beleggingen in alternatieven zoals goud en marktneutrale hedge fonds voelen comfortabel aan in deze beleggingsomgeving.
