Door Filipe Gropelli Carvalho, Emerging Markets Analyst bij vermogensbeheerder DPAM.

De Braziliaanse presidentsverkiezingen van 4 oktober zijn uitgegroeid tot een referendum over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daarmee zijn ze een belangrijke factor geworden voor de economische en financiële vooruitzichten van het land. President Luiz Inácio Lula da Silva heeft nog een kleine voorsprong in de peilingen, maar Flávio Bolsonaro loopt in. Tegelijk ziet Filipe Gropelli Carvalho, Emerging Markets Analyst bij vermogensbeheerder DPAM, Brazilië worstelen met hoge rentes, oplopende schulden en afzwakkende groei.

De Braziliaanse verkiezingsstrijd is spannender geworden dan eerder werd aangenomen. Lula heeft nog altijd een kleine voorsprong, maar Flávio Bolsonaro heeft het gat verkleind en staat in sommige peilingen inmiddels gelijk met de zittende president. Dat kan op korte termijn gevolgen hebben voor de Braziliaanse real en de rentemarkt, maar vooral ook voor het vertrouwen in de begrotingskoers op langere termijn.

Afbeelding: De voorspellingsmarkten houden inmiddels rekening met een overwinning van Bolsonaro, maar de peilingen wijzen op een nek-aan-nekrace.

Staatsschuld is het echte probleem

Voor beleggers ligt de grootste zorg bij de houdbaarheid van de Braziliaanse overheidsfinanciën. Bij de huidige economische groei en reële rente is een beperkte begrotingsaanpassing niet voldoende om de staatsschuld te stabiliseren.

Beleidsmakers en marktpartijen wijzen op een structureel probleem. Het Braziliaanse begrotingskader slaagt er onvoldoende in de groei van verplichte uitgaven in te dammen. Die lopen harder op dan de inkomsten en de inflatie en beperken daarmee steeds verder de speelruimte binnen de begroting.

Een duurzame sanering vraagt daarom waarschijnlijk om institutionele hervormingen, waaronder aanpassingen van uitgavenregels, sociale verplichtingen en de samenstelling van de overheidsuitgaven.

Afbeelding: Hoge rentes versterken de stijging van de staatsschuld.

De combinatie van hoge rente en zwakke groei zet tegelijkertijd Lula’s regering onder druk. De rentelasten van huishoudens zijn fors gestegen, doordat zorgen over de begroting de centrale bank ertoe aanzetten de rente langer hoog te houden.

Dat raakt ook het bedrijfsleven. Verschillende bekende Braziliaanse ondernemingen lijken in financiële problemen te komen, wat het vertrouwen van zowel bedrijven als consumenten schaadt. De economische groeiverwachtingen staan daardoor onder druk, ondanks een arbeidsmarkt die nog altijd sterk is.

Onvrede onder traditionele Lula-kiezers

De politieke gevolgen zijn aanzienlijk. Lula’s populariteit is weliswaar nog sterk genoeg om hem in de verkiezingsrace te houden, mede dankzij zijn trouwe achterban aan de linkerzijde. Maar tegelijkertijd groeit de onvrede onder lagere- en middeninkomensgroepen, traditioneel een belangrijke kiezersbasis voor Lula. Vooral de betaalbaarheid van het dagelijks leven en het gevoel dat de levensstandaard de afgelopen vier jaar onvoldoende is verbeterd, spelen daarbij een rol.

Flávio Bolsonaro profiteert ondertussen mogelijk van een pragmatischer en minder confronterend profiel dan zijn vader, voormalig president Jair Bolsonaro. Dat kan hem aantrekkelijker maken voor rechtse kiezers die eerder terughoudend waren om Bolsonaro te steunen.

Markten kijken vooral naar geloofwaardigheid van beleid

Voor financiële markten draait de verkiezingsstrijd vooral om geloofwaardig economisch beleid. Bij een overwinning van Lula bestaan zorgen over de snelheid en omvang van de benodigde begrotingssanering en over de toekomstige verhouding tussen begrotings- en monetair beleid.

Beleggers kijken daarbij ook naar het risico van grotere politieke invloed op de centrale bank en mogelijke veranderingen in het inflatiedoel. De regering heeft steeds meer moeite met de strakke monetaire koers van de Braziliaanse centrale bank. Zelfs wanneer zulke wijzigingen uiteindelijk uitblijven, kan alleen al de onzekerheid daarover de marktprijzen en het vertrouwen beïnvloeden.

Lula’s team benadrukt dat een nieuwe regering werk wil maken van de noodzakelijke begrotingssanering. De omvang daarvan lijkt echter onvoldoende om de schuld te stabiliseren.

Bolsonaro’s kamp gaat verder en belooft een aanpassing van de primaire uitgaven ter grootte van 1,5% van het bruto binnenlands product. Daarnaast rekent het op een betere samenwerking met het overwegend rechtse Braziliaanse Congres.

Welke kandidaat ook wint, het stabiliseren van de staatsschuld wordt moeilijk. De Braziliaanse rente blijft aantrekkelijk voor beleggers, maar zonder overtuigende begrotingsmaatregelen kan hun geduld snel opraken.