Pierre Pincemaille, Algemeen Secretaris van Gestion DNCA Investments

In de 16e eeuw hadden de Portugezen al de controle over de inmiddels beruchte Straat van Hormuz overgenomen om de route naar India te beheersen. Als reactie daarop hield de Nederlandse marine een Portugees schip tegen en stuurde ze vervolgens jurist en filosoof Hugo Grotius als bemiddelaar. Die schreef in 1609 het traktaat Mare Liberum, dat een pleidooi was voor de vrijheid van de zeeën. Enkele eeuwen later neemt de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif de rol van de Nederlandse intellectueel over in een poging om een akkoord te bereiken tussen de strijdende partijen. En ook al hebben de onderhandelingen ervoor gezorgd dat de prijs van het 'papieren vat' is gedaald in afwachting van de ondertekening van een ontwerpakkoord, de fundamentele situatie op de oliemarkt blijft zorgwekkend, met name wat de voorraden betreft.

Uit het laatste maandrapport van het Internationaal Energieagentschap blijkt dat er voor verschillende petroleumderivaten momenteel een shortage geldt: nafta, dat onder andere wordt gebruikt voor de productie van kunststoffen, LPG (butaan en propaan) en kerosine. Het onevenwicht is zo groot dat het IEA nu een daling verwacht van de totale vraag dit jaar (-420 kb/d ten opzichte van 2025), maar ook een daling van het aanbod (gemiddeld -3,9 mb/d over het jaar), waardoor kopers hun voorraden moeten aanspreken. De grootste daling was overigens te zien in de OESO-landen: -250 mb in maart en april.

Hoewel de effecten van de blokkade op de grote petroleumaggregaten overduidelijk zijn, lijken ze diffuus voor Iran, dat zich aan de situatie heeft weten aan te passen. Hoewel de Iraanse export sinds het begin van het conflict met een factor vier** is afgenomen, heeft het land zijn opslagcapaciteit op land en op zee immers uitgebreid om een abrupte stopzetting van de olieproductie te voorkomen. Samen met het systeem van uitgestelde betaling voor de export van ruwe olie wordt de liquiditeitscyclus van het land langer en de impact op de economie vertraagd.

De forse stijging van de prijs van ruwe olie weegt daarentegen aanzienlijk op de prijzen aan de pomp, met name in de Verenigde Staten: volgens de laatste cijfers heeft een gallon benzine de symbolische drempel van 4,5 dollar bereikt, een stijging met ongeveer 50% ten opzichte van 27 februari. Deze stijging heeft een mechanische impact op de inflatie, die terug te vinden is in de jongste publicatie van de consumptieprijsindex, die in april een stijging van 3,8% liet optekenen (op jaarbasis) en nu op het hoogste niveau in drie jaar staat. Het is onder deze omstandigheden niet verwonderlijk dat de approval rating van de Amerikaanse president met betrekking tot inflatie op 28% ligt.

De micro-economie blijft niet achter, met het eerste grote slachtoffer sinds het uitbreken van het conflict: Spirit Airlines en zijn vijftienduizend werknemers. Het bedrijf, dat in 1992 werd opgericht en in 2025 goed was voor 5% van de Amerikaanse binnenlandse vluchten, had in de zomer van 2025 al chapter 11*** aangevraagd. De sterke stijging van de kerosineprijzen had een negatief effect op de resultatenrekening van de onderneming, waardoor de schuldpositie onverenigbaar was met de voortzetting van de activiteit.

Dit soort geopolitieke gebeurtenissen zijn altijd al een katalysator geweest voor een herschikking van de olie-logistiek, en het aanhoudende conflict zou niet van die regel mogen afwijken. De meest voor de hand liggende oplossing om de straat te omzeilen lijkt een netwerk van oliepijpleidingen naar het voorbeeld van de 'Petroline', gebouwd tijdens de oorlog tussen Iran en Irak, die 1201 kilometer lang is en Saoedi-Arabië van oost naar west doorkruist. Dat is in ieder geval de mening van de baas van TotalEnergies, Patrick Pouyanné, die zich hierover uitsprak tijdens de World Policy Conference. Volgens hem kunnen we moeilijk zonder die goedkope olie en is een netwerk van pijpleidingen een geloofwaardige optie om de afhankelijkheid van de zeestraat te verminderen, waarvan het blokkeren voor de Iraniërs een geweldig drukkingsmiddel is geworden.

Op kortere termijn kunnen we ons terecht afvragen wat de reactie is van de niet-conventionele Amerikaanse olie-industrie, waarvan de omvang en het model met korte cyclus alleen deze industrie in staat stellen de daling van de export van Arabisch-Perzische vaten ten minste gedeeltelijk te compenseren. In de periode vóór de prijsstijging (2022-23) was een groot deel van de toename van de boringen in het productieve Permian-bekken (Midland en Delaware) afkomstig van particuliere exploitanten. Ondertussen is ongeveer 60% van hen opgekocht door beursgenoteerde bedrijven, waardoor slechts 20% van de activiteit in handen is van deze zelfstandigen. Voor de beursgenoteerde bedrijven, die nu een overgrote meerderheid van de lokale bedrijfsvoering vertegenwoordigen, is de boodschap duidelijk: ‘no change’, aldus de financieel directeur van Exxon. Ook bij zijn sectorgenoot Chevron klonk hetzelfde: die richt zich liever op kasstroomgeneratie dan op volumes.

De stijging van de volumes zal wellicht komen uit het Midden-Oosten na de beslissing van de Verenigde Arabische Emiraten om hun scheiding met de OPEC officieel te maken na 60 jaar tumultueuze relaties. De vertegenwoordiger van de Emiraten had in het verleden zijn frustratie geuit over het quotabeleid van Saoedi-Arabië. En met een fiscaal break-evenpunt dat lager ligt dan dat van het Wahabitische Koninkrijk, heeft de federatie van zeven vorstendommen er logischerwijs voor gekozen om haar volumes te maximaliseren, met ongeveer 1 mb/dag aan opwaarts potentieel. Maar in afwachting van de uitbreiding van de pijpleiding naar de haven van Fujairah zou de Straat van Hormuz uit zijn verlamming moeten komen voordat dit industriële plan werkelijkheid kan worden.

Door de omgekeerde correlatie tussen de prijs van ruwe olie en de oriëntatie van de aandelenmarkten, bereikten die laatste nieuwe hoogtepunten, hierbij geholpen door een publicatieseizoen met verbazend veel aangename verrassingen. Met dit goede nieuws voor de koersen en een resoluut optimistische positionering**** zouden beleggers zich het beursgezegde "sell in may and go away" moeten herinneren…

* De future Brent met vervaldag juli noteert op het moment van schrijven onder de 100 dollar per vat;

** Van 2 mb/d vóór het conflict naar 567 kb/d begin april volgens de firma Kpler;

*** Amerikaanse regeling voor faillissementsbescherming;

**** Aandelenallocatie op het hoogste niveau sinds januari 2022 volgens de laatste peiling van Bank of America.