Door de zorgen over de Franse begroting liggen de overheidsfinanciën in Europa opnieuw onder een vergrootglas. Hoewel Frankrijk de directe aanleiding vormt, legt de stijging van de obligatierentes een breder probleem bloot, zegt Anthony Willis, econoom bij vermogensbeheerder Columbia Threadneedle Investments.

De Franse regering wil het begrotingstekort terugbrengen van 5,4% van het bruto binnenlands product dit jaar naar 5% volgend jaar, maar ook dan is Frankrijk nog ver verwijderd van houdbare overheidsfinanciën, zegt Willis. “De Franse begrotingsperikelen staan bovendien niet op zichzelf. De komende tijd worden in verschillende grote Europese economieën verkiezingen gehouden.”

Volgens Willis kan een afname van de inflatiedruk de spanningen op de obligatiemarkten verlichten. Vooral lagere prijzen voor energie en geraffineerde olieproducten zouden helpen. “Een snelle oplossing lijkt gezien de huidige politieke en geopolitieke situatie niet waarschijnlijk. Zolang er onvoldoende vertrouwen is in de ontwikkeling van de inflatie en het begrotingsbeleid, kunnen obligatierentes sterk blijven reageren op economische cijfers, nieuwe begrotingsplannen en (geo)politieke ontwikkelingen.”

Centrale banken hoeven de rente niet fors te verhogen nu de obligatiemarkten zelf een deel van het werk doen, zegt Willis. “Toch zijn de prognoses voor de beleidsrente flink verschoven, mede door de hogere energieprijzen en de mogelijke gevolgen daarvan voor zowel de inflatie als de economische groei.”

Dat betekent niet dat nieuwe renteverhogingen van tafel zijn. “Verdere renteverhogingen blijven mogelijk, vooral in de eurozone en Japan, waar de beleidsrente nog altijd onder de actuele inflatie ligt. Maar als de rente op staatsobligaties al sterk stijgt en lenen duurder wordt, neemt de noodzaak voor snelle renteverhogingen af.”

Beperking koersstijgingen

P> De vraag is of de hogere rente op staatsobligaties aandelen minder aantrekkelijk maakt. “Wanneer hoogwaardige staatsobligaties een rendement van meer dan 5% bieden, worden ze aantrekkelijker voor beleggers die weinig risico willen nemen. Tegelijkertijd drukken hogere rentes de waardering van aandelen. Een aanhoudende onrust op de obligatiemarkten kan daardoor de ruimte voor koersstijgingen beperken, vooral in sectoren waar de waarderingen al hoog zijn.”

Het grotere vraagstuk blijft de terugkeer naar een normaler renteniveau, na een lange periode waarin lenen uitzonderlijk goedkoop was. “Zolang de rente laag bleef, waren die schulden beheersbaar. Nu de beleidsrentes en de rente op staatsobligaties zijn teruggekeerd naar historisch gezien normalere niveaus, worden de gevolgen van de hoge overheidsschulden veel duidelijker voelbaar.”

Hierdoor staan regeringen voor steeds lastigere keuzes bij het opstellen van hun begroting, besluit Willis. “Belastingen verhogen ligt politiek gevoelig, zeker wanneer de extra inkomsten vooral nodig zijn om de rente op de staatsschuld te betalen, in plaats van publieke voorzieningen te financieren. Veel alternatieven zijn er niet: regeringen kunnen proberen de economie sterker te laten groeien, te bezuinigen of de schuldenlast geleidelijk te laten afnemen door inflatie en maatregelen die de rente kunstmatig laag houden. Maar ook die oplossingen zijn moeilijk te realiseren of politiek weinig aantrekkelijk.”